Chất lượng không khí ở Việt Nam ngày càng tệ đi, bụi mịn trong không khí có thể đi theo máu và tàn phá mọi bộ phận cơ thể. Ô nhiễm không khí có thể gây hại đến mọi cơ quan, tế bào trong cơ thể, và các tác hại thường được nhắc đến của ô nhiễm không khí như bệnh tim, phổi mới chỉ là “bề nổi của tảng băng chìm”, theo một khảo sát hệ thống lại các nghiên cứu từ trước đến nay về ô nhiễm không khí. Ở Việt Nam, năm 2016 hơn 60.000 người chết do bệnh tim, phổi và các chứng bệnh khác liên quan tới ô nhiễm không khí, theo thống kê năm 2018 của WHO. Là một công dân sinh sống tại Việt Nam, chúng ta cần phải làm gì để tự bảo vệ sức khỏe mình và những người thân yêu? Bài viết này sẽ gợi ý bạn 5 biện pháp khắc phục ô nhiễm không khí đơn giản giành cho gia đình Việt. Mời bạn đọc!
Thực trạng ô nhiễm môi trường trên thế giới tính đến năm 2020
Mỗi ngày, chi phí để giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí trên thế giới do sử dụng nhiên liệu hóa thạch đã lên tới 8 tỷ USD, tương đương khoảng 3,3% GDP toàn cầu.
Đây là số liệu do Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) và Tổ chức Hòa bình xanh (Greenpeace) khu vực Đông Nam Á công bố ngày 12/2.
Theo báo cáo trên, Trung Quốc đại lục, Mỹ và Ấn Độ là những nước chịu thiệt hại nhiều nhất do ô nhiễm không khí từ nhiên liệu hóa thạch với ước tính chi phí lần lượt là 900 tỷ USD/năm, 600 tỷ USD/năm và 150 tỷ USD/năm. Tiếp sau đó là Đức - 140 tỷ USD/năm, Nhật Bản - 130 tỷ USD/năm, Nga - 68 tỷ USD/năm và Anh - 66 tỷ USD/năm.
Các hạt bụi mịn sinh ra khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch được cho là nguyên nhân khiến khiến 4,5 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn cầu, trong đó 1,8 triệu ca tại Trung Quốc và 1 triệu ca tại Ấn Độ. Tiếp đến là Liên minh châu Âu (EU) - 398.000 người, Mỹ - 230.000 người, Bangladesh - 96.000 người và Indonesia - 44.000 người.
Con số này cũng gần tương đương với số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính 4,2 triệu người tử vong mỗi năm do ô nhiễm không khí gây ra, chủ yếu là bệnh tim, đột quỵ, ung thư phổi và viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em.
Đến nay, chất gây ô nhiễm tốn kém nhất là bụi mịn PM 2.5 khi gây thiệt hại hơn 2.000 tỷ USD mỗi năm vì chi phí cho sức khỏe con người, nghỉ làm do ô nhiễm không khí và chết sớm. Khoảng 40.000 trẻ em tử vong trước 5 tuổi mỗi năm vì bụi mịn PM 2.5. Đây cũng là tác nhân hàng đầu gây ra 2 triệu ca sinh non hằng năm và làm tăng gấp đôi số người mắc hen suyễn. Các hạt bụi mịn PM 2.5 xâm nhập sâu vào phổi và máu, gây ra các vấn đề về hô hấp, tim mạch. Năm 2013, WHO cũng đã liệt PM 2.5 là tác nhân gây ung thư.
Thực trạng ô nhiễm môi trường hiện nay tại Việt Nam
Theo báo cáo thường niên The Environmental Performance Index (EPI) của Mỹ thực hiện, Việt Nam hiện đang đứng trong top 10 các nước ô nhiễm không khí ở Châu Á. Đáng lưu ý, tổng lượng bụi ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang liên tục tăng cao khiến chỉ số chất lượng không khí (AQI) luôn ở mức báo động.
Năm 2016, GreenID công bố báo cáo Sơ lược tình trạng môi trường Hà Nội và TP.HCM:
- Hà Nội: chỉ số AQI trung bình là 121, nồng độ bụi PM2.5 là 50.5 gấp đôi quy chuẩn quốc gia (25 µg/m3) và gấp năm lần khuyến nghị từ WHO (10 µg/m3).
- TP.HCM: chỉ số AQI trung bình là 86, nồng độ bụi PM2.5 là 28.3 cao hơn so với quy chuẩn quốc gia và gấp ba lần khuyến nghị từ WHO.
Sáng 30/9/2019, Hà Nội tiếp tục đứng đầu bảng xếp hạng 10 thành phố có chất lượng không khí xấu nhất thế giới trên tổng số 10.000 thành phố được quan trắc của ứng dụng AirVisual (Tổ chức đo chất lượng không khí thế giới). TP.HCM đứng thứ 10 trong bảng xếp hạng chất lượng không khí này.
Gần một tuần qua, không khí ở Hà Nội và TP.HCM có lúc được đánh giá là ô nhiễm nhất và thứ ba thế giới. Tình trạng ô nhiễm không khí còn kéo dài đến tận thời điểm này. Việc ô nhiễm này ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân là điều không phải bàn cãi.
Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí tại Việt Nam
Giao thông ngày đêm
Tại các thành phố lớn ở Việt Nam như Hà Nội và HCM, hàng ngày có hàng triệu người tham gia giao thông liên tục từ sáng sớm đến đêm khuya, hàng triệu xe máy, xe bus, xe hơi đang thải ra môi trường vô số khí thải mà chính chúng ta hàng ngày đang hít vào. Ngoài ra, việc chở hàng hoá phục vụ cho việc xây dựng, sản xuất cũng làm cho đất cát, khói bụi, các chất độc hại vương vãi ra môi trường.
Bụi xây dựng
Tại các thành phố lớn, việc xây dựng nhà cửa, cao ốc, chung cư hay đường xá và cơ sở hạ tầng cần một lượng vô cùng lớn đất cát, xi măng. Quá trình xây dựng này cũng gây ra một lượng bụi lớn làm ô nhiễm không khí.
Quản lý rác thải
Với dân số hàng triệu người, mỗi ngày những thành phố lớn cần xử lý rất nhiều rác thải. Một số cá nhân, tổ chức đổ rác vô tội vạ, xử lý rác không đúng cách, sử dụng phương pháp đốt rác cũng gây nên hậu quả nặng nề cho không khí của thành phố.
Do tự nhiên
Ô nhiễm do tự nhiên là do sự bào mòn hay sự sụt lở núi đồi, đất ven bờ sông làm dòng nuớc cuốn theo các chất cơ học như bùn, đất, cát, chất mùn… hoặc do sự phun trào của núi lửa làm bụi khói bốc lên cao theo nước mua rơi xuống đất, hoặc do triều cường nước biển dâng cao vào sâu gây ô nhiễm các dòng sông, hoặc sự hòa tan nhiều chất muối khoáng có nồng độ quá cao, trong đó có chất gây ung thư như Arsen, Fluor và các chất kim loại nặng…
Điều đáng nói là tự nhiên vốn có sự cân bằng, nước bị ô nhiễm do tự nhiên sẽ được quá trình tuần hoàn và thời gian trả lại nguyên vẹn, tuy nhiên với con người thì khác, đó là một gánh nặng thêm với tự nhiên, khi dân số tăng quá nhanh và việc sử dụng nước sạch không hợp lý, không giữ vệ sinh môi trường sẽ phá vỡ cấu trúc tự nhiên vốn có.
Hậu quả của ô nhiễm không khí đến môi trường và sức khỏe con người
Tác động tiêu cực đến động thực vật
Ô nhiễm không khí gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho tất cả sinh vật. Các chất như lưu huỳnh đioxit, nitơ đioxit, ozon, flo, chì… gây hại trực tiếp cho thực vật khi đi vào khí quyển. Làm hư hại hệ thống giảm thoát nước và giảm khả năng kháng bệnh.
Ô nhiễm không khí gây ra các hiện tượng môi trường như hiệu ứng nhà kính, biến đổi khí hậu. Đặc biệt, nó còn gây nên hiện tượng mưa axit. Hiện tượng này tác động gián tiếp lên thực vật và làm cây thiếu thức ăn như canxi, các chất dinh dưỡng, vi sinh vật,… Mưa axit làm ion nhôm được giải phóng vào nước làm hại rễ cây. Và làm giảm hấp thu thức ăn và nước của chúng. Ngoài ra, mưa axit còn ăn mòn lớp phủ bảo vệ sáp của lá cây. Từ đó, khiến cây kém phát triển và chết dần.
Ðối với động vật, nhất là vật nuôi, thì Flo gây nhiều tai họa hơn cả. Chúng bị nhiễm độc do hít trực tiếp và qua chuỗi thức ăn. Các chất gây ô nhiễm không khí có tính acid sẽ kết hợp với các giọt nước trong đám mây. Làm cho nước có tính axit. Khi những giọt nước mưa rơi xuống mặt đất sẽ gây hại cho môi trường : giết chết cây cối, động vật, cá,….Mưa axit cũng làm thay đổi tính chất của nước ở các sông, suối,…làm tổn hại đến những sinh vật sống dưới nước.
Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người dân
Theo Health, bụi mịn (PM 2.5) kết hợp với khí CO hay SO2, NO2 có trong không khí sẽ gây kích ứng niêm mạc đồng thời cản trở hemoglobin kết hợp oxi khiến tế bào thiếu oxi dẫn đến suy giảm chức năng phổi và làm nặng thêm tình trạng bệnh hen và bệnh tim.
Các chất trên cũng nằm trong danh sách 6 chất chính gây ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến sức khoẻ con người gồm: bụi mịn, khí CO, SO2, NO2, chì và ozon tầng mặt đất, được liệt kê theo WHO.
Bên cạnh đó, các hạt bụi mịn và siêu mịn đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp vào nhóm chất gây ung thư cho con người.
Bụi mịn được chia theo kích thước: PM10 là những hạt bụi có đường kính dưới 10 micron (tương đương kích thước của đa số vi khuẩn); PM2.5 là bụi có đường kính dưới 2,5 micron (bằng khoảng 1/30 sợi tóc), thường chỉ được phát hiện bằng kính hiển vi.
Trong tình thế hiện nay, các hạt bụi mịn với kích thước nhỏ hơn 2,5 micron (PM2.5) đang hoành hành tại TP. HCM và Hà Nội thời gian gần đây được xem là nguy hiểm nhất, vì không chỉ ảnh hưởng đến cửa ngõ của hệ hô hấp là vùng tai mũi họng mà còn ảnh hưởng đến các cơ quan trong toàn cơ thể bởi khả năng xâm nhập sâu vào phổi, chúng sẽ theo đường máu đến các cơ quan và "huỷ hoại" mọi bộ phận cơ thể.
5 cách khắc phục ô nhiễm môi trường không khí giúp bảo vệ sức khỏe con người tại Việt Nam
#1. Hạn chế di chuyển bằng phương tiện cá nhân, sử dụng xe bus công cộng, tàu điện
Phương tiện giao thông là một trong những nguyên nhân then chốt khởi tạo nguồn ô nhiễm môi trường tại các thành phố lớn của Việt Nam như Hà Nội, TP.HCM. Không ngẫu nhiên mà các trường học khuyến khích học sinh, sinh viên tập thói quen đi xe buýt bảo vệ môi trường chung của xã hội. Bạn hãy thử hình dung có 100 chiếc xe máy chạy trên đường, vừa đông đúc, vừa chật chội, lại thải ra khối lượng chất thải vô cùng lớn. Giờ bạn hãy so sánh với chỉ 5 chiếc xe buýt chạy trên đường vừa rộng rãi, vừa thoải mái không lo kẹt xe, mà lại chỉ thải ra khối lượng CO2 ít hơn nhiều lần. Chỉ cần làm được như vậy thôi, bầu không khí tại các đô thị đông đúc sẽ không bị ô nhiễm nữa
#2. Thường xuyên dọn dẹp, vệ sinh không gian nhà ở, toilet,...
Nhà ở là nơi sinh hoạt thường xuyên nhất của con người. Ở đây con người đi qua, đi lại, ăn uống, tụ tập, hút thuốc lá, di chuyển đồ đạc,... cho nên vô tình tạo ra bầu không khí bụi bặm, nhiều chất độc ảnh hưởng hệ hô hấp. Đây tưởng chừng không có gì đáng quan tâm nhưng lại có ảnh hưởng không nhỏ đến hệ hô hấp của thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ nhỏ.
Trẻ em là đối tượng cực kì dễ bị ảnh hưởng bởi nguồn không khí không trong lành. Đặc biệt viêm phổi chính là căn bệnh ám ảnh nhiều trẻ em nhất. Nếu bạn là bậc cha mẹ cũng sẽ hiểu điều này. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tháng tuổi, là nhóm tuổi có nguy cơ mắc và tử vong do viêm phổi cao nhất. Thông tin ghi nhận từ tổ chức y tế thế giới và UNICEF vào năm 2015 có khoảng 16% trẻ tử vong dưới 5 tuổi do viêm phổi và ước tính cứ 35 giây có một trẻ chết vì viêm phổi trên thế giới.
Cho nên ngoài những biện pháp thông thường để bảo vệ trẻ nhỏ như là không đặt quạt đối diện em bé, đeo khăn choàng cổ,... thì bạn cần chú ý dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, hút bụi thường xuyên để giúp không khí được an toàn hơn nữa.
Một phương pháp khá phổ biến nữa mà nhiều bậc phụ huynh hiện nay áp dụng đó là sử dụng máy lọc không khí gia đình. Các mẫu máy lọc không khí tốt nhất hiện nay ứng dụng công nghệ Plasmacluster Ion. Đây là công nghệ lọc khí độc quyền của Sharp, có tác dụng làm sạch không khí, chủ động tiêu diệt vi khuẩn, giúp loại bỏ các chất gây dị ứng, mùi khó chịu. Máy lọc không khí đa phần được trang bị bộ lọc HEPA có khả năng lọc sạch bụi có kích thước siêu nhỏ 0.3 micromet và bụi mịn PM2.5 giúp gia đình không phải lo lắng bụi mịn từ bên ngoài thâm nhập vào nhà nữa.
#3. Tăng thông gió cho phòng ốc
Bạn cần mở cửa sổ để làm thông thoáng không khí trong nhà. Không nên đóng kính tất cả cửa trong nhà, bạn cần để cho không khí cũ trong nhà thoát ra ngoài và đón làn gió mới trong lành hơn, không khí trong lành ở bên ngoài vào nhà, điều đó tốt cho sức khỏe của chính gia đình bạn. Nếu nghĩ rằng đóng cửa để bụi bẩn, khí độc hại không vào nhà được thì bạn an toàn là không đúng.
Ngay trong nhà, với những sản phẩm, máy móc bạn sử dụng cũng thải ra các khí và chất độc hại mà bạn không nghĩ đến như khí radon, một loại khí độc, được cho là có nguy cơ gây ung thư phổi. Khí radon là sản phẩm của một quá trình phân rã uranium trong tự nhiên, khí thoát lên từ long đất, qua những kẽ hở của nền nhà. Trong các loại vật liệu xây dựng cũng có chứa chất khi phân hủy sẽ thoát ra loại khí này, những nơi được coi là dễ bị tích tụ khí này trong nhà là phòng ngủ và phòng làm việc.
#4. Thường xuyên đeo khẩu trang khi ra ngoài đường
Với hàng rào 4 lớp (2 lớp vải không dệt ở mặt trong và mặt ngoài, một lớp lọc bụi và vi khuẩn, một lớp vải bọc), khẩu trang y tế có tác dụng tránh bụi bẩn, lọc không khí, tạo không khí trong sạch trước khi hít vào; ngăn ngừa phòng tránh các chất ô nhiễm, bụi bẩn; vi khuẩn gây bệnh qua đường hô hấp. Bên cạnh đó, khẩu trang y tế còn có tác dụng che chắn tránh tia cực tím có hại ảnh hưởng trực tiếp làn da của con người. Với công nghệ sản xuất không xù lông, những chiếc khẩu trang y tế đạt tiêu chuẩn, chất lượng còn giúp bảo vệ làn da tránh khỏi sự kích ứng, gây viêm nhiễm da. Vì thế bạn hãy đeo khẩu trang bất cứ khi nào ra ngoài đường. Nó sẽ giúp ích bạn rất nhiều đấy.
Chưa kể trong năm 2020 vừa chứng kiến sự lây lan kinh khủng của chủng VirusCorona đe dọa rất lớn đến sức khỏe người dân toàn cầu nói chung và người dân Việt Nam nói riêng. Chính phủ cũng có những động thái yêu cầu mọi người thường xuyên đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người khác. Điều đó cũng cho ta thấy được tầm quan trọng của khẩu trang đến sức khỏe hô hấp của con người.
#5. Trồng nhiều cây xanh trong gia đình, xung quanh khuôn viên
Cây xanh không những giúp không gian sống gần gũi với thiên nhiên mà còn đem lại nguồn không khí trong lành cho gia đình. Trong đó, rất nhiều loại cây xanh được giới khoa học chứng minh có tác dụng rất tốt trong việc lọc không khí, bụi bẩn.
Có rất nhiều loại cây có tác dụng lọc không khí như: Cây dương xỉ, cây lan ý, lô hội, cây lưỡi hổ, vạn niên thanh, cây cảnh cọ, thường xuân, cây nhện, tuyết tùng,... bạn dễ dàng tự trồng hoặc mua ở các đại lý cây cảnh gần khu vực
